Jan Hans: ontwerpen met de natuur als leermeester

Hoe ontwerp je producten die minder plastic gebruiken, langer meegaan én beter zijn voor de natuur? Voor Jan Hans, docent en onderzoeker van NHL Stenden, ligt het antwoord in een verrassende bron: de natuur zelf.

Van klaslokaal naar circulaire innovatie

Als docent en onderzoeker is Jan dagelijks bezig met vakken als productietechnieken, methodisch ontwerpen en materiaalkunde. Daarnaast levert hij een actieve bijdrage aan het Centre of Expertise Smart Sustainable Manufacturing en het lectoraat Circulair Plastic. Zijn nieuwsgierigheid naar duurzame innovatie bracht hem verder: recent rondde hij een masterstudie in biomimicry af. Daar kon hij zijn fascinatie voor de natuur volledig combineren met zijn passie voor design.

De aanleiding: een groeiend probleem

De urgentie van zijn onderzoek ligt in een steeds zichtbaarder probleem: microplastics. Vooral in kwetsbare gebieden zoals het Waddengebied hebben alledaagse producten, vaak ongemerkt,  een negatieve impact door slijtage en materiaalgebruik. Tegelijkertijd groeit de vraag naar duurzamere alternatieven. Met die uitdaging werd Jan gevraagd een product te ontwerpen die minder belastend en toekomstbestendig is: biobased, herbruikbaar, in de natuur afbreekbaar en recyclebaar.

Leren van de natuur

De kern van zijn aanpak is biomimicry: ontwerpen geïnspireerd op principes uit de natuur. In plaats van méér materiaal toe te voegen voor stevigheid, kijkt hij hoe de natuur dat oplost. 

“De natuur is eigenlijk een optimale ingenieur,” legt hij uit. “Alles is efficiënt, functioneel en precies sterk genoeg.” 

Een belangrijk voorbeeld uit zijn onderzoek zijn zogenoemde krachtlijnen, gebaseerd op inzichten van Claus Mattheck. Net zoals bomen hun takken en wortels laten groeien waar krachten optreden, wordt materiaal in een ontwerp alleen toegepast waar het écht nodig is. Het resultaat: lichtere producten met minder materiaal, zonder in te leveren op sterkte. 

Multifunctionele borstel

Als concreet resultaat ontwikkelde hij een multifunctionele borstel. De borstel is modulair opgebouwd uit een handgreep, verbindingsplaat en verwisselbare borstelkoppen. In de handgreep waar uitsparingen inzitten, zie je het optimale ontwerp terug, met de juiste hoeveelheid materiaal voor de juiste sterkte. Ook zorgt het slimme ontwerp ervoor dat je niet het hele product hoeft te vervangen als één onderdeel verslijt. Je vervangt alleen wat nodig is. Zo kun je het handvat vervangen en zelfs de haren per knopje. Als de borstel door druk vooraan minder slijt dan kun je enkel die rij vervangen. Ook kun je spelen met hardheid door verschillende vezels te gebruiken. De verbindingsplaat is gemaakt van biobased plastic. Dit zou bijvoorbeeld ook van gerecycled plastic gemaakt kunnen worden wat door de jutters op de stranden wordt gevonden.  

Kopieerbare borstel overal ter wereld

Het ontwerp is zo opgezet dat vervangbare onderdelen overal ter wereld kunnen worden gemaakt van lokaal gebruikte, regio‑eigen natuurlijke materialen, zoals bamboe in Azië of berkenhout in Europa. Het product is zo kopieerbaar.  

Meer dan een product

De borstel is een ‘conversation starter’ die laat zien dat een product niet één geheel is maar dat er vele onderdelen zijn die hergebruikt kunnen worden. Binnen Wad Gaat Om staat hij symbool voor schoonmaken, letterlijk én als ambitie voor een schoon Waddengebied. Dankzij de modulaire opzet is het ontwerp breed toepasbaar en schaalbaar. 

De echte winst: een nieuwe manier van denken

Hoewel de borstel een concreet resultaat is, zit de echte waarde in de ontwikkelde methode. Het onderzoek laat zien hoe je bionische principes kunt combineren met engineering om tot duurzame oplossingen te komen.

“Wat ik vooral hoop,” zegt hij, “is dat mensen anders gaan kijken naar ontwerpen. De natuur biedt zoveel slimme oplossingen, we hoeven ze alleen nog maar te vertalen.”

Op weg naar minder plastic

De ambitie is helder: deze manier van ontwerpen breder toepassen. Niet alleen voor borstels, maar voor allerlei producten. Van studenten tot ondernemers: iedereen kan hiermee aan de slag. Het uiteindelijke doel? Dat dit soort ontwerpen daadwerkelijk de norm worden. Minder plastic, minder verspilling en producten die slimmer, lichter en duurzamer zijn.

Samenwerken

Ben jij een ontwerper of ingenieur? Dan vertelt Jan je graag meer over de materialen die gebruikt zijn. Heb je andere ideeën, plannen of wil je de handen uit de mouwen steken? Neem contact op met Jan of met ons via info@wadgaatom.nl